AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi




Скачать 63.88 Kb.
НазваниеAZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi
Дата конвертации17.04.2013
Размер63.88 Kb.
ТипДокументы


AZƏRBAYCAN KƏND TƏSƏRRÜFATI NAZIRLIYI

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ


Mühəndislik fakültəsi

Energetika kafedrası


Mühazirəçi: professor N.M. Bağırov


Fənn : “Metrologiya və standartlaşdırma”


M ÖVZU - 7

Körpü və kompensatorlar

P L A N

1. Körpü sxemlərinin nəzəriyyəsi

2. Sabit və dəyişən cərəyan körpüləri

3. Sabit cərəyan kompensatorlar

4. Dəyişən cərəyan kompensatorlar

5. Avtomatik körpü və kompensatorlar


Ə D Ə B İ Y Y A T

1. Основы метрологии и электрические измерения. Под редакцией

Е. М. Душина Л. Энергоатомиздат, 1981

2. Основы метрологии, стандартизации и сертификации.

Л. А. Родченко М. Наука, 2003

3. Электрические измерения. Под редакцией Е.Г. Шрамкова Высшая

школа ,1992


G Ə N C Ə - 2010


Ümumi anlayışlar

Müqayisə cihazları – körpü və kompensatorlar müxtəlif kəmiyyətləri ölçmək üçün istifadə olunur: R, L, C, Q, itgi bucağı, və s. ölçülür. Bu körpü əsasında qeyri-elektrik kəmiyyətləri ölçən cihazlar hazırlanır. Müsbət cəhətlər: çox dəqiq­dirlər, yüksək həssaslığa malikdirlər və müxtəlif kəmiyyətləri ölçməyə imkan verir.

Qollardakı müqavimətlərə, cərəyanın növünə görə sabit və dəyişən cərəyan körpüləri işlənir. Sxemin növünə görə 4 qollu (birqat), 6 qollu – 2 qat körpülər tət­biq olunur. İdarə olunmasına görə əl ilə idarə olunur, avtomatik körpülərə ayrılır Ele­ment bazasına görə elektromexaniki və elektron körpülər işlənir.

İş rejiminə görə müvazinətli və qeyri müvazinət müqayisə cihazlara ayrılır. (şəkil 1,a)


Şəkil 1 a.

x- ölçüləcək kəmiyyət; M-ölçü vahidi; hq – hesabat qurğusu; mg –müvazinət göstəricisi.

Müvazinət rejimində x ölçüləcək . Kəmiyyət ölçü vahidi M ilə tam müvazinətləşir.

Qeyri- müvazinət rejimində x ilə M fərqi ölçülür.


Şəkil 1 b.

X və m eyni zamanda ÖÇ –təsir göstərir. X və m fərdi hq - göstərir. Bunun ölçü vahidi –ölçüləcək kəmiyyətin ölçü vahididir (şəkil 1b)

Körpü sxemlərinin nəzəriyyəsi

Birqat dəyişən cərəyan körpüsü götürək. Bu elə dörd qütblüdür ki, birinə mənbə , di­gərinə isə işlədici (cihaz) qoşulur.


Şəkil 2.

I0 –cərəyanının körpü parametrlərindən, U gərginliyindən asılılığı Kirxhof qanunlarına görə tapılır.



Müvazinət rejimində I0=0 olmalıdır, onda müvazinət şərti.

Tam müqavimət açıq kompleks şəklində verilərsə :



Müqavimət üstlü funksiya şəklində verilərsə.






Əgər 3 və 4 qollar tam aktiv olarsa onda

Çox vaxt körpülərlə “0”-indikatorlar (elektron) işlənilir. Onların giriş müqavi­mətləri Z0=0 olur. Onda b-q nöqtələri arasındakı gərginlik



3. Əgər müvazinətləşdirilmiş körpüdə bir qol məsələn Z1 artım olarsa (dəyişərsə) qədər. Onda məxrəcdə də həmin artımı nəzərə almaqla alarıq:



Ölçüləcək kəmiyyət şərti ilə tapılan körpülərə müvazinət körpüləri deyilir. Bəzən ölçüləcək kəmiyyət çıxışda cərəyan I0 və U0 gərginliyə görə təyin olunursa bu körpülər qeyri-müvazinət körpüləridir.

Sabit cərəyan körpülərində qollarda aktiv müqavimət olur (şəkil 3). R0 – “0” indikator (sabit cərəyan).


Şəkil 3.






R2/R4 – nisbət qolları; R1- - qədər dəyişərsə




4. Körpünün həssaslığı

Körpülərin çıxış kəmiyyətləri cərəyan I, gərginlik U və güc P olar. Giriş kəmiyyəti ölçülən kəmiyyətdir. Ona görə cərəyana , SI gərginliyə və gücə görə istifadə edilir:



-çıxış artımının (dəyişməsinin) giriş kəmiyyət dəyişməsinə nisbəti.

Dəyişən cərəyan körpülərində “0” –indikator qoşulur. Onların daxili müqaviməti onda həssaslıq ancaq gərginliyə görə tapılır.





Sabit cərəyan körpüləri



I; U; P –körpünün qolunda müqavimət R1 dəyişdikdə çıxış diaqo­na­lın­­da dəyişməlidir.

Əgər “0” –indikator kimi maqnitoelektrik qalvanometr götürülərsə, körpü­nün kompleks həssaslığından istifadə olunur.



l –qalvanometr göstərişinin dəyişməsidir.

Təcrübədə körpülərin müqavimətinin nisbi dəyişməsinə görə həssaslığından istifadə olunur.



Körpülərin layihələndirilməsində onların optimal parametri elə seçilir ki, həssaslıqları maksimum olur. Məsələn bir qat körpülərdə əgər yük gücləndirici vasitəsi ilə qoşularsa götürülür.



Körpünün maksimal həssaslığı aşağıdakı şərt daxilində alınır.



Buradan m=1, yəni R1=R2 və R3=R4. görünür ki, SMU –körpünün qidalanma gərginliyi ilə mütənasibdir.


Sabit cərəyanda körpülərlə müqavimətlərin ölçülməsi

Bir qat körpü. Orta müqavimətləri ölçmək üçün birqat körpülər işlənir.


Şəkil 4. Bir qat körpü



R3 –müqavimət maqazini götürülür.

Ölçmənin aşağı sərhəddinə kontakt və birləşdirici məftillərin müqavimətləri məhdudlaşır. Yuxarı sərhədi izolyasiya müqaviməti məhdudlaşdırılır.

Moment müqavimətlərinin məhdudlaşdırıcı təsirini azaltmaq üçün tədqiq olunan obyekt 4 sıxaclı hazırlanır (şəkil 5).




Şəkil 5.

Əgər ölçüləcək müqavimət -sa a nöqtəsi – 2 sıxacına B –nöqtəsi 3 sıxa­cı na bağlanır. 1-52 sıxacı və 3-4 sıxacları bir-birinə bağlanır.

müqavimətlər ölçüldükdə 4 sıxaclı bağlanma tətbiq olunur. 1-2 və 3-4 sı­xac­ları açılır. A sıxacı 1-2 ; B isə -3-4 sıxacları açılır. Onda birləşdirici məftillərin və r1-r4 kontaktları müqavimətləri olmur.

olanda məftil və kontakt müqavimətləri təsir etmir. Bunların müqavimətləri r1 və r3 diaqonala birləşmiş olur və müvazinətdə iştirak etmir.

4. İkiqat körpülər. Kiçik müqavimətləri ölçmək üçün istifadə olunur. Burada məftil və kontakt müqavimətləri minimum olur (şəkil 6).





Şəkil 6. İki qat körpü




Hazırlanır: 1. R1=R3; R2=R4

2.

Bu şərtlər daxilimdə

Əsas nisbi xəta:

C və d – körpünün xətasını xarakterizə edən əmsallardır;

Rk –ölçü sərhədlərinin ən böyük sərhəd qiyməti; Rx – ölçüləcək müqavimət.

Tutum, bucaq itkisi, induktivlik və qabiliyyət əmsalını ölçən körpülər .

1. və bucaq itkisi ölçən körpülər. İtki dedikdə aktiv gücün kondensatoru səpələnmişdir. Onun əvəz sxemi .




Şəkil 7. Kondensatorun əvəz sxemi



1. Kiçik itkili kondensator tutumunun ölçülməsi


Şəkil 7. Tutumun ölçülməsi.




2. Böyük itkili kondensator tutumunun ölçülməsi.

Paralel sxem götürülür.



3. Dielektriklərdə itki bucağının təyini (kabellərdə və s.) böyük gərginlikli olur, onda körpünün b sıxacı torpaqlanır.



4. İnduktivliyin və keyfiyyət əmsalının ölçülməsi.




Şəkil 8







L və Q ölçmək üçün 6 qollu körpüdən istifadə olunur



5. Sabit cərəyanda R1 dəyişən cərəyanda L, C, Q -tg ölçmək üçün universal körpülərdən istifadə olunur.

C→10 pkF – 100 mkF, tg→0,001-0,1

L- 1 mkH-100 H, Q=1-10, 100.

6. Kompleks müqavimətləri ölçən transformatorlu ölçü körpüləri.

Mənbə diaqonalında induktiv əlaqəli element (tr);

Əgər Z1 və Z2 qollarında gərginlik düşküləri sıfıra

bərabər olanda dioqanalda cərəyan “0” olur.






-transformatorun I dolaq sarğılar sayıdır.


Sabit cərəyan kompensatorları


Sabit cərəyan kompensatorlarının (potensiometrlərin) iş prinsipi (şəkil 10).




Şəkil 10. Kompensator.

EH- məlum normal element;

Fx –ölçüləcək ehq;

RH –nümunəvi rezistor, qiyməti kompensator cərəyanı və ehq-görə seçilir.

R1 –rezistor.

Ölçmə metodikası. Cərəyanın qiyməti seçilir. Bunun üçün SA -1 vəziyyətinə çevrilir. R1-rezistor ilə cərəyan “0” gətirilir IRH=EH SH -2 vəziyyətində I sabit qalır. IRx=Ex




- kompensator sxeminin həssaslığı

- qalvanometrin həssaslığı

- qədər dəyişdikdə I-də -qədər artım alır. SKI- dəyişən parametrdir. Rgir və mənbə ehq –dən asılıdır.

Burada ölçü zamanı mənbədən güc sərfi olunur.

Xəta və 2 rəqəmli xəta



Ölçü sərhəddi – nümunəvi gərginlik bölüçüləri ilə artırılır. Bununla həmçinin I, R ölçülür.

2. Böyük və kiçik müqavimətli kompensatorlar işlənir (növləri).

Böyük müqavimətli kompensatorlarda mənbə gərginliyinin hər V-na 1000 Om müqavimət düşür.

Böyük kritik müqavimətli qalvanometrlər tətbiq olunur. Ölçü sərhəddi U=1,2-2,5V.

Böyük müqavimətli kompensatorla kiçik ehq və gərginlikləri ölçmək əlverişli deyil.

Xəta böyüyür. Kiçik ehq (məs.termocüt ehq) ölçmək üçün kiçik müqavimətli kompensator işlənir. İşçi cərəyan IK =1-25 mA olur. Qalvanometr –kiçi8k kritik müqavimətli götürülür. İstismarda P332 – U=2,12 V gərginliyi ölçür.


3. Dəyişən cərəyan kompensatorları

İş prinsipi.

İşçi dövrədə işçi cərəyanının yaratdığı məlum ehq (gərginlikdə) ölçüləcək ehq (gərginlik) müvazinətləşdirilir.

2 gərginliyin bərabərləşməsi üçün:

1. onların metodları bərabər olmalı;

2. fazaya görə əks olmalıdır

3. tezlikləri bərabər olmalı

4. əyriləri eyni formada olmalıdır

Birinci 3 şərt sxemi yığmaqla, qidalanma mənbəyini seçməklə həyata keçrilir.

4-cü şərt əlavə metodika tələb edir “0” –indikator kimi – titrəyişli qalvanometrli elektrik “0” indikator, düzləndirici gücləndirici işlədilir.

Dəqiqliyinə görə sabit cərəyan kompensatorlarına çatmır, çünki dəyişən cərəyan ehq gərginlik vahidləri yoxdur.

Quruluşu.

Modul və fazaya görə gərginliklərin bərabərləşdirilmə üsulu və hesabat hansı koordinatda aparılmasına görə dəyişən cərəyan kompensatorları olur.


Polyar koordinat kompensatorları

Bu kompensatorlar faza tənzimləyicisinə və gərginlik bölücülərinə malikdirlər ki, gərginlik faza və modulca tənzim olunur.




Şəkil 11. Polyar koordinatlı kompensator


Ex –polyar koordinat sistemində ölçülür.

Ölçüləcək gərginlik Ex sıxaclarına bağlanır. a-b - məftil müqaviməti, b-v –mü­­qa­vimət ПК1 ПК2 – vəziyyətindən asılıdır. Faza işçi dövrədə faza tənzimləyicisi ilə tənzim olunur.

Düzbucaqlı koordinat sistemli kompensatorlar

2 işçi dövrəsi var, onların cərəyanlarının fazalar fərqi 90 dərəcədir. Ölçüləcək ehq (gərginlik) 2 işçi dövrədəki gərginlik düşkülərinin mürəkkəbəsi ilə təyin olunan gərginliklə müvazinətləşir


Şəkil 12. Düzbucaqlı koordinat sistemli kompensatorlar

A və B işçi dövrəyə malikdir . a-dövrəsi a-b məftil müqavimətinə W1 birinci tərəf sarğılar saylı I dolağa , PA1 və R tənzimat reostatına malikdir. I1 –cərəyanı a-b məftilində Ua-b gərginlik düşküsü yaradır. B- dövrəsi v-q məftili W2 sarğılı hava transformatorunun II dolağına , Rf –müqavimətlər mağazasına malikdir, I2 –cəryanı I1-dən fazaca 90 dərəcə qeri qalır. I2- I1 və f sabit qiymətlərində sabit qalır. Ra-b , Rv-q –tam aktivdir. Onda fazaca öz cərəyanları ilə eyni fazada olur. Onda Ua-b və Uv-q fazaca 90 dərəcə fərqlənir



- bucaq tezliyi; M- qarşılıqlı induktivlikdir.

R2 –II dövrənin tam müqavimətidir, onda I2 f-dən asılıdır. Giriş Ux,НИ, və ПК1-0 ПК2-0 hissəsidir.

Vektor diaqramında a-b və v-q dəqiq verilir. Cərəyanın “0” qiymətində bu gərginlik düşkülərinin həndəsi cəmi Ux bərabər olur.




Avtomatik körpü və kompensatorlar

Avtomatik müvazinət yaradan körpülər avtomatik körpülər adlanır. Bunlar müx­­təlif kəmiyyətləri ölçmək və yazmaq üçün istifadə olunur. İstehsal proses­lə­ri­nin av­to­matik idarəsində, temperaturun ölçülməsi, idarəsi, tənzimi proses­lə­rin­də iş­lə­nir.

Sabit cərəyanda müqavimətlərin ölçülməsində tətbiq olunan avtomatik körpünün sxemi şəkil 13-də verilmişdir.




Şəkil 13. Sabit cərəyanda müqavimətləri ölçən

avtomatik körpü.

Körpü Ugər –gərginliyindən doydurulan. Körpü müvazinətdə olanda b-q nöq­tələri arasındakı gərginlik sıfıra bərabər olur. M- mühərriki işləmir, Rx –dəyiş­mə­də körpü diaqonalına gərginlik yaranır ki, bu da Rx –dan asılıdır. Bu gərginlik Y güc­­­ləndiricisi vasitəsi ilə güclənir və m reversiv mühərrikə verilir, buda R1 –re­ostatının hərəkətli hissəsini hərəkətə gəlir və müvazinət yaranır.



Добавить документ в свой блог или на сайт

Похожие:

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAZƏrbaycan respublikasi kənd təSƏRRÜfati naziRLİYİ

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAZƏrbaycan respublikasi kənd təSƏRRÜfati naziRLİYİ

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAzərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi
«1907-ci ildən sonra Rusiyada liberalizmin təqibi ilə əlaqədar türk-tatar liderlərinin mühacirəti nəticəsində… pantürkizmin ağırlıq...
AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAzərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi
Хайман Д. М. Современная микроэкономика: анализ и применение в двух томах. М., Финансы и статистика, 1992
AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAZƏrbaycan respublikasi adindan
Гулийев Фариз Яли oğlunun Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 152 1-ъи maddəси ilə təqsirləndirilməsinə dair materiala...
AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAzərbaycan Arxeologiyası 2004

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAZƏrbaycan respublikasi adindan

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconQafqaz Tədqiqat Resurs Mərkəzi (qtrm)- azərbaycan

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAZƏrbaycan respublikasinda iCTİMAİ İnformasiyalarin açiqlanmasi və ƏLDƏ olunmasi vəZİYYƏTİNİn monitoriNQİ

Разместите кнопку на своём сайте:
Библиотека


База данных защищена авторским правом ©kk.docdat.com 2013
обратиться к администрации
Библиотека
Главная страница