AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi




Скачать 69.49 Kb.
НазваниеAZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi
Дата конвертации17.04.2013
Размер69.49 Kb.
ТипДокументы
AZƏRBAYCAN KƏND TƏSƏRRÜFATI NAZIRLIYI

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ


Mühəndislik fakültəsi

Energetika kafedrası


Mühazirəçi: professor N.M. Bağırov


Fənn : “Metrologiya və standartlaşdırma”


M ÖVZU - 5

ELEKTRİK VƏ MAQNİT ÇEVİRİCİLƏRİ


PLAN


  1. Ölçü mexanizmlərinin (ÖM) iş prinsipləri

  2. Ölçü mexanizmlərinin əsas hissələri

  3. Elektromexaniki ölçü mexanizmlərinin növləri



Ə D Ə B İ Y Y A T

1. Под редакцией Е.Г. Шрамкова электрические измерения. М. 1998


G Ə N C Ə - 2010


ELEKTRİK ÖLÇÜ ÇEVİRİCİLƏRİ


Çeviricilərin növləri

Vəzifələrinə görə analoq elektrik çeviriciləri olur:

1. Kəmiyyət çeviriciləri, məsələn gərginliyin cərəyana və ya cərəyanın gərginlik düşküsünə çevrilməsi, əlavə müqavimət və şunt çeviriciləri

2. Miqyas çeviriciləri – kəmiyyətin miqdar çeviriciləri, məsələn gərginlik bölücüləri, ölçü transformatorları, ölçü gücləndiriciləri.

3. Cərəyanın növ çeviriciləri. Məsələn dəyişən cərəyanın çevrilməsi, bunlara termoelektrik və düzləndirici çeviricilər daxildir.

1. Əlavə müqavimətlər

Ölçü mexanizmi ilə ardıcıl birləşən, fırlanma momenti cərəyandan asılı olan və gərginliyi ölçmək üçün istifadə olunan müqavimət əlavə müqavimət adlanır. vəzifəsi gərginliyin cərəyana çevrilməsidir.



burada R0 - ölçü mexanizminin müqaviməti.

Əlavə rezistor – hazır voltmetrlərin

ölçü sərhəddini artırır . Əgər voltmetr

nominal sərhədli UA, müqaviməti RV

ölçü sərhədini UV qədər artıraq.



I0 öz qiymətini sabit saxlanmalıdır



Əlavə rezistor izolyasiyalı manqanin məftildən hazırlanır , bu izolyasiya kar­kası sarınır. Hazırda tökmə mikroməftildən istifadə olunur. Bu şüşə izol­yasiyalı və böyük müqavimətli, kiçik qabaritli olar.

Əlavə müqavimət daxili və xarici olur. I halda cihaz əlavə müqavimətlə qradiurovka olunur. Xarici əlavə müqavimət individual hazırlanır Rə həmdə temperatur xətasını kompensasiya Ux=const olanda



Burada m - ölçü mexanizm dövrəsinin temperatur əmsalı .

Voltmetrlərdə əlavə rezistor seksion hazırlanır




Əlavə müqavimət bütün ölçü mexanizmlərində işlənir. Ancaq elektrostatik, Mf U-dan asılı olur və induksion - böyük induktiv müqavimətə malik ölçü mexa­niz­mində Rəl qoyulmur. Əlavə müqavimət dəyişən cərəyan cihazlarında istifadə olu­narsa ölçü mexa­niz­mi induktivliyə malik olmasını nəzərə alınmalıdır

Ux = const. Tezlik xarak­teristikası:



burada I0 və I0d -sabit və dəyişən cərəyan dövrələrinin cərəyanı



2. Şuntlar

4 sıxaclı rezistor Rş – T sıxacları ilə Ix ölçü cərəyan dövrəsinə - sıxacları ilə cihaz dövrəsinə paralel qoşulur. Şunt cərəyanı gərginliyə çevirir




Şəkil 3

Şuntlar manqanindən hazırlanır, ancaq maqnitoelektrik ÖM işlənir. Qalan xüsusi sərfiyat gücü çox olur. 30-50 A qədər cərəyanlarda daxili şuntlar işlənir. Böyük cərəyan­larda xüsusi şuntlar I=10000 A qədər cərəyan işlənir. Xarici şuntlar Uş≠ 60, 75, 100, 150 300 mV hesablanır. Gəzdirilən çox sərhədli ampermetrlərdə universal şuntlar tətbiq olunur (şək.4)




Şəkil 4

Şəkil 4 a – temperatur xətasını kompensasiya üçün verilib.

4.Gərginlik bölücüsü (GB)

GB – giriş və çıxış gərginlikləri müəyyən nisbət yaradır

U21 (şəkil 5). Bu parametrik elementlərdə rezistorlarda,

kondensatorlarda, indikatorlarda işlənir. Şəkil 5

Rezistor gərginlik bölücüləri.

Əgər çıxış yüklənməyibsə (sabit cərəyan) çevirmə əmsalı

.

Bölmə əmsalı

GB - yüksək omlu cihazların ölçü sərhədini artırmaq üçün işlənir, məsələn lampa və rəqəm voltmetrləri, kompensatorlar.



burada - R1 və R2 dövrəsinin nisbi xətasıdır yəni R1 və R2 həqiqi qiymətlərinin nominal qiymətlərindən fərqidir.

Əgər çıxışa yük qoşularsa (RH) çevirmə əmsalı



Dəyişən cərəyanda

Bu halda U2 və U1 arasında fazlar fərqi yaranır r (bucaq xətası). Əgər Z1 və Z2 eynidirsə



Belə bölücülər tezlikdən asılı olmayandı. Bunlarda tezlik bucaq xətası yaranmır. GB manqanin və ya şüşə izolyasiyalı mikroməftildən hazırlanır. GB olur - sabit giriş müqavimətli (şəkil 6) U1=const. Dəyişən çıxış müqaviməti yəni çıxış gərginlikləridir.

Sabit çıxış müqavimətli (şəkil 7) –dəyişən giriş müqavimətli gərginlik 0-1; 0-2; 0-3 sıxacı.

Reoxod GB – işlənir bunlar çevirmə əmsalı asan tənzim olunur (şəkil 8). Bu GB böyük xətaya malikdir.




Kondensatorlu gərginlik bölücüləri

R1 və R2; C1 və C2 kondensatorlarının izolyasiya müqavimətləri

(şəkil 9).



SC – tezliyin dəyişməsi ilə dəyişir. Əgər tezlik yüksəkdirsə ;

- tezlikdən asılı olmur, kiçik tezliklərdə . Böyük tezlik intervalında tutumlar müqavimətlərlə şuntlanır. Onda ; Sc=SR –tezlikdən asılı olmur. Bu GB elektrostatik voltmetrlərin ölçü vahidlərini dəyişən cərəyanda artırmaq üçün işlənir.

İnduktiv gərginlik bölücüsü

Bu GB xüsusiyyəti giriş və çıxış dövrəsi bir –birinlə induktiv əlaqədə olur (şək 10) Quruluş ferromaqnit nüvəli avtotransformatora oxşayır.



Burada 1 ümumi sarğılar sayı; 2 - II tərəf sarğılar sayı.

Nüvə qapalı, Ф və Фs - bərabər paylanmalıdır Şəkil 10



burada f – bölücü işlədilən tezlik; fH -bölücü hesablamaq tezlik.



burada U1f və U1H – f və fH tezlikdə gərginlikdə ; K –mütənasiblik əmsalı.

Ölçü transformatorları

Ölçü transformatorları – cərəyan və gərginlik ölçü transformatorları ayrılır, məsələn lampa və rəqəm voltmetrləri , kompensatorlar.



Transformatorların həqiqi transformasiya əmsalları II dolağa bağlanmış yükün miqdarından, I dolağın cərəyan və gərginliyindən asılıdır, onlara görə xəta yaranır.



Transformatorların bucaq xətası I tərəf vektorla 1800 döndərilmiş, II tərəf vektoru arasındakı bucaqla təyin olunur. Bucaq xətası + olanda – döndərilən II tərəf vektoru I qabaqlayır geri qaldıqda - hesab olunur. Bucaq xətası faza həssas cihazlarda yaranır. Xətalar yükün qiyməti pasportunda yazılır. Stasionar transformatorlarda dinamik dayanıqlıq hesablanır. Bu qısa qapanma zamanı yaranan mexaniki qüvvəyə görə hesablanır. Bu I dövrə artıq yüklənmə cərəyanın nominal cərəyana nisbəti kimi təyin olunur.

Vektor diaqramı. Diaqramda II tərəf kəmiyyətlərinin I tərəfə köçürülmüş qiymətlərinə görə qurulur .

Cərəyan transformatorları. İxtiyari olaraq çəkilir ;





- maqnit xəttinin orta uzunluğu.




Şəkil 11.

Nüvədə histerezis və doğru cərəyan itkilərinə görə I0 cərəyanı maqnit selini alfa bucağı qədər qabaqlayır.



I1=const şəraitində ZH artdıqda I2 azalır, onda I0 artır. I2=0 olduqda

I0 =(0,01-0,02)I1 olur. Onda Фom və E2 kəskin artır. E2 gərginliyi 100 V qədər yüksələ bilər. Bu operativ işçi üçün təhlükəlidir. Nüvədə itkilər çox olduğundan nüvə qızır, II dolaqda qısa qapanma yarada bilər. Dəqiqlik sinfi

n = 0,05; 0,1; 0,2; 0,5; 1,3; 10

Gərginlik transformatorunun vektor diaqramı.

Cərəyan transformatorunun I tərəf böyük diapazonda dəyişir. Gərginlik transformatorunun ki, isə gərginlik dəyişmir.

Vektor diaqramı əsasən ixtiyari istiqamətdə dəyişir

Şəkil 12-dən görünür ki, -bərabər olmur, aralarındakı bucaq -dur. U1=const olanda xəta yükdən xətti asılı olur və asılıdır. ZH =const və U1≠const xətalar yüklə qeyri –xətti asılıdır. n = 0,05; 0,1; 0,2; 0,5; 1,3; 10




Şəkil 12.

Ölçü transformatorlarının quruluşları və növləri.

Vəzifələrindən asılı olaraq onlar stasionar açıq stansiyalarda və yarımstansiyalarda və qapalı paylayıcı qurğularda yerləşir.

Gəzdirilən laboratoriyalarda istifadə olunur. Stasionar ancaq bir ölçü sərhədinə malik olur. 500 A yuxarı cərəyanda I dolaq 1 şinə malik olur. 10 kV qədər quru , 10 kV yuxarı yağlı olur. Dövrənin qızmadan cərəyanı kleşlərlə ölçülür. Bunlar 600 V qədər gərginlikdə, bəzən isə 10 kV gərginlikdə ölçülür.

Termoelektrik çeviricilər. Bu iki çeviricidən 1. i – cərəyanı (dəyişən ) – onun təsiredici qiyməti istiliyə çevrilir ; 2. istilik (temperatur) sabit ehq çevrilir. Buna termocütdə deyilir. .

i –nin istiliyə çevrilməsi qızdırıcı vasitəsi ilə çevrilir.


Şəkil 13. Termocüt

Burada - qızdırıcı müqaviməti.

Ayrılan istilik miqdarı :



Burada - qızdırıcı və mühitin temperatur fərqi;

C – istilik vermə əmsalı;

A – qızdırıcının səthi soyuması.



Həssaslığı




Ölçü düzləndiriciləri


Ümumi məlumat. Ölçü düzləndiriciləri dəyişən cərəyanı sabit cərəyana çevirir.

Çıxış kəmiyyəti – sabit mürəkkəbə giriş kəmiyyətinin orta, maksimal, təsiredici qiymətinin funksiyasıdır. Onlar idarə edilən, faza həssas olur. İstifadə olunan düzlən­dirici elementlərə görə - yarımkeçirici, vakuum və elektromexaniki ölçü düzləndiriciləri vardır. Bir dövrlü və iki dövrlü düzlənmə sxemli olur.

Düzləndirici elementlər.

Şəkil 14- də yarımkeçirici diodun volt – amper xarakteristikası və müqavimətinin gərginlikdən asılılıq xarakteristikası verilib.




Şəkil 14.




Şəkildən görünür ki, K vahidə yaxınlaşır.

Temperatur artdıqca hər 2 müqavimət azalır, 1-2%/1o C ölçmə düzləndiricilərində mis oksid, germanium və kremniy elementləri işlənir. Müstəvi elementlər tezliyi 100kHs , nöqtəvi f = 10 kHs qədər işlənir. Kiçik gərginlikdə düzlənmə getmir. Müsbət cəhətləri: düzlənmə temperaturdan asılı deyil; böyük əks gərginliyə malikdir (10 kV qədər); geniş tezlik diapazonuna malik olması.

Mənfi cəhətləri: böyük düz müqavimətə malikdir; əlavə enerji mənbəyi tələb edir .

İdarə olunmayan düzləndiricilər.




Şəkil 15. Düzlənmə sxemləri

Düzlənmə cərəyanı (sabit) RH – axan cərəyan.



Burada Uor – Ux orta qiyməti



Düzləndirmə əmsalı :



a) Düzləndirici gərginliyi düzləndirmək üçün işlənir (yarayır) – cərəyanı düzlən­dirmək üçün yaranır, çünki ölçü dairəsinin iş rejimini pozur.

b) İki qat düzlənmə gedir və sxem əlavə xəta yaratmış ölçü dövrəsi təhrif olunmur.



v, q, d – iki qat düzlənməli körpü sxemində cərəyan yükdən hər iki dövrdə keçir.

q)- də yükdən düzləndirilən cərəyanın bir hissəsi keçir.

d) dəyişən cərəyanın bir hissəsi düzlənir.

Çevirmə cərəyanı R-dən asılı olur.




Maksimal qiymət düzləndiricisi


Müsbət dövrədə C qədər dolur ( a nöqtəsi). Sonra RH-dən (b nöqtəsi). Bu momentdə diodlar id –cərəyanı axır, yenidən C kondensatoru Um qədər UC dolur (b nöqtəsi).Əgər , onda UC və U- , Um yaxın olacaq


Şəkil 16


Şəkil 16, b- də C kondensatoru U0 sabit mürəkkəbəni buraxmır. Ona C

qədər yüklənir U1 (R1 –dəki gərginlik düşküsü )


Təsiredici qiymətli düzləndirici

Burada V –A xarakteristikasının başlanğıc hissəsindən istifadəm olunur, lakin bu hissədə gərginlik çıxış sərhəddə dəyişir (1V – az).

Çevirmə tənliyi

Xəta: tezlik və temperaturanın dəyişməsi ilə düzlənmə əmsalı dəyişir.



burada - real əyrinin forma əmsalı.

Düzləndiricilərdə xətaların maksimal qiyməti :



burada 1,41 – sinusoidal əyrinin amplitud əmsalı;

ka –real əyrinin amplituda əmsalı


İdarə olunan ölçü düzləndiriciləri

Bunlarda iki giriş olur: 1 –Ux , 2 – idarə siqnalı Uy. Dövrənin cərəyanının orta qiyməti Ux və Uy arasındakı bucağından asılıdır. İki növ idarə olunan düzləndir­icidən isdifadə olunur: elektromexaniki və yarımkeçirici.

  1. Elektromexaniki düzləndiricilər.




Şəkil 17. İdarə olunan düzləndiricilər.

Dolaq yayını bir iki sabit maqnitə, digəri isə elektromaqnitin dolağına verilir. Yay f tezliyi ilə elektromaqnitin qütblərinə çəkilir. T/2 dövrə A kontaktı və Rh vasitəsilə Uk verilir. Həmin dövrədən düzlənmiş iH cərəyanı axır. II dövrədə A – açıq qalır. Beləliklə bir dövrlü düzlənmə gedir.



Lakin düzləndiricilərin güclənmə əmsalı “0” səviyyəsi stabil olmur. Ona görə onların tətbiqi çətinlik törədir. Bunlar vasitəsi ilə çox böyük olmur (R=1010 Om) və çox kiçik cərəyanları (1013-1015 A) gücləndirmək üçün istifadə olunur. Ona görə də ölçmədə qalvanometrik gücləndiricilərdən istifadə daha əlverişlidir.

Qalvanometrik gücləndiricilər iki çeviricilərin birgə işlənməsindən hazırlanmışdır:

yüksək həssaslıqlı maqnitoelektrik qalvanometr və aralıq çevirici - kiçik cərəyanda dönmə yaradır.

Aralıq çevirici – termoelektrik, fotoelektrik, induksion çevricilər işlənir. Ona görə gücləndiricilər: termo-qalvanometrik, foto –qalvonomertik.

Galvonometrik gücləndiricilər iki növ olur: qeyri kompensasion və kompensasion.

1.Qeyri – kompensasion gücləndiricilər.

T – 316 tipli termo - qalvonometrik gücləndiricilərin iş prinsipinə baxaq.




Şəkil 18. Qeyri kompansasion gücləndiricilər.


Spiral yay dəyişən cərəyanda qızdırılır (2) Əqrəb 2 eyni termobatareyalar arasında yerləşir (3,4). Bunların ehq-lər fərqi RH verilir. Ix=0. İsti sıxacda ehq-lər eynidir. Onda Ix=0. hərəkətli hissə hərəkət edir. I2 – Ix –dan 200 dəfə çox olur. Belə gücləndiricilər çox həssas olur.

Kompensasion gücləndiricilər.

Dərin əks qalvanometrik gücləndiricilərin xarakteristikası yaxşılaşır., lakin çevirmə əmsalı azalır. Cərəyana görə ardıcıl (şək.19) və paralel əks əlaqəli fazo – qalvanometrik kompensasion gücləndiricilər gərginliyi (a) və cərəyanı (b) ölçmək üçün istifadə olunur.




Şəkil 19. a – cərəyana görə ardıcıl əks əlaqəli fazoqalvanometrik

kompensasion gücləndiricinin sxemi; b - paralel əks əlaqəli

kompensasion gücləndiricilərin sxemi.


Ux –Iq cərəyanı axıdır.

Qalvanometrik əqrəbi hərəkətə gəlir. Sabit mənbədən doydurulan fotomüqavimətlərdə işıq seli birində güclənir, digərində zəif olur, Onda cərəyanlar fərqi Ix olur. Bu Rk – da gərginlik düşküsü yaradır ki, bu da Ux uyğun olur.




Mütləq xəta

Nisbi tezlik

Sxemdə IK cərəyanı qalvanometrdən keçən cərəyanı azaldır . Qapalı dövrə üçün:



Çevirmə əmsalı - bu sabit qalır əgər R1,Rk sabit qalarsa və

Bu göstərici və özü qeyd edən cihazlarda kiçik cərəyanları və gərginlikləri ölçmək üçün istifadə olunur: körpülərdə, mikrovebermetrlərdə, stabilizatorlarda istifadə olunur.




Добавить документ в свой блог или на сайт

Похожие:

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAZƏrbaycan respublikasi kənd təSƏRRÜfati naziRLİYİ

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAZƏrbaycan respublikasi kənd təSƏRRÜfati naziRLİYİ

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAzərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi
«1907-ci ildən sonra Rusiyada liberalizmin təqibi ilə əlaqədar türk-tatar liderlərinin mühacirəti nəticəsində… pantürkizmin ağırlıq...
AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAzərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi
Хайман Д. М. Современная микроэкономика: анализ и применение в двух томах. М., Финансы и статистика, 1992
AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAZƏrbaycan respublikasi adindan
Гулийев Фариз Яли oğlunun Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 152 1-ъи maddəси ilə təqsirləndirilməsinə dair materiala...
AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAzərbaycan Arxeologiyası 2004

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAZƏrbaycan respublikasi adindan

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconQafqaz Tədqiqat Resurs Mərkəzi (qtrm)- azərbaycan

AZƏrbaycan kənd təSƏRRÜfati nazirliyi iconAZƏrbaycan respublikasinda iCTİMAİ İnformasiyalarin açiqlanmasi və ƏLDƏ olunmasi vəZİYYƏTİNİn monitoriNQİ

Разместите кнопку на своём сайте:
Библиотека


База данных защищена авторским правом ©kk.docdat.com 2013
обратиться к администрации
Библиотека
Главная страница